Slechte tijden voor dorpsscholen. Hun deuren gaan dicht, de een na de ander, hun binnenplaatsen zijn leeg, het gelach en geschreeuw van kinderen verstomt, het leven is gedoofd. Dit rechtvaardigt de vaak gehoorde uitspraak: « Een school die sluit is een dorp dat sterft ».
Deze kwelling zal des te minder beroering veroorzaken omdat het een dorp betreft dat in een afgelegen gebied ligt, ver van de centra van politieke besluitvorming. En er is nog minder sprake van een rimpeleffect wanneer dit dorp in handen is van een college dat gekozen is uit één enkele lijst die ter stemming wordt voorgelegd[note], geen oppositie ontmoet in de gemeenteraden en dus ook niet in het bestuur van zijn gemeente.
Illustratie: de gemeente Chiny
Chiny is een plattelandsgemeente in de provincie Luxemburg met zes scholen voor een twaalftal dorpen en ongeveer 5.200 inwoners.
In september 2018 besloot de burgemeester, « de heer » zoals de plaatselijke pers hem noemt[note], om de kleuterschool en de lagere school in het dorp Chiny te sluiten. Officiële reden: onvoldoende aantal kinderen. De onofficiële reden is bekend: spanningen binnen het pedagogisch team en het onvermogen van de gemeenschap om deze op te lossen. Ouders en bewoners mobiliseerden zich, burgers stelden vragen aan het gemeentebestuur en vroegen om samenwerking met de gemeente om de school te redden: tevergeefs. Een jaar later stemde dezelfde gemeenteraad voor de verkoop van het schoolgebouw met het oog op de transformatie ervan in een grootschalig vastgoedproject van een tiental huizen en enkele flats[note].
» Basisonderwijs: een gemeenschappelijke roeping bij uitstek « [note]
Pedagogen, sociologen, psychologen en andere « deskundigen » zijn het eens in hun analyse: de ontwikkeling en de sociabiliteit van jonge kinderen zijn gebaseerd op de band en de nabijheid met hun directe omgeving, hun leefomgeving, hun dorp (of buurt). Het is inderdaad in deze nabije omgeving dat het jonge kind de eerste fundamentele ervaringen opdoet die zijn persoonlijkheid diepgaand zullen bepalen: de eerste emoties, gevoelens, de ontdekking van de natuur, sociale betrekkingen, de organisatie van de maatschappij, enz. Na de leeftijd van 12 jaar kunnen zij zich in een ruimere omgeving uitleven. In het secundair onderwijs zal hij of zij leerlingen en leraren met uiteenlopende achtergronden ontmoeten, maar hij of zij zal dit pas ten volle naar waarde kunnen schatten als zijn of haar « lokale » fundamenten stevig zijn verankerd. Zoals de Unie van Steden en Gemeenten opmerkt: » dicht bij de bevolking, heeft de gemeente de plicht om te zorgen voor onderwijs en opvoeding van jongeren… Beheerd door gekozen ambtenaren [note]Alleen zo kan doeltreffend worden voldaan aan de onderwijsbehoeften en -aspiraties van de plaatselijke gemeenschap. « .
In Chiny neemt de burgemeester zijn verantwoordelijkheid niet. Hij is het zat om deze missie op zich te moeten nemen. Hij heeft genoeg van de beperkingen van het leiden van de plaatselijke school en – vooral? – om geconfronteerd te worden met ouders die geïnteresseerd zijn. Om deze « lusteloosheid » te overwinnen, trachtte hij de Federatie Wallonië-Brussel ervan te overtuigen het gemeentelijk onderwijsnet over te nemen. Een mislukte poging, de ‘Fédé’ weigert.
Kan dit een antwoord zijn op deze weigering? Aan het begin van het laatste schooljaar in 2020, midden in een gezondheidscrisis en met alle ogen gericht op Covid-19, haast het college zich met de sluiting van twee andere scholen in de gemeente.
Een lokale democratie die niet erg democratisch is
Zonder terug te deinzen hebben de plaatselijke volksvertegenwoordigers zich achter het besluit geschaard. Tegenover de ouders die hen ondervroegen en tegenover de plaatselijke pers, zwegen zij welsprekend. Gezegd moet worden dat de afwezigheid van communicatie de wijze van bestuur is waarvoor de gemeentelijke autoriteiten hebben gekozen. Wat het onderwijzend personeel betreft, zij zijn formeel geïnstrueerd door de gemeente, d.w.z. de PO, de organiserende macht, om te spreken. Zoals de lokale TV-zender TVLux in haar segment van 9 september 2020 meldde » Het aantal mensen dat zich niet durft uit te spreken uit angst voor represailles is indrukwekkend. Het onderwerp ligt echter op ieders lippen. Drie schoolsluitingen in twee jaar roept vragen op en vraagt om legitieme antwoorden. « [note]
De burgergroep van Chiny, die gemobiliseerd is om zijn school te redden, wacht nog steeds op antwoorden van de verschillende ministers tot wie ze zich in januari 2020 gericht heeft, zowel van de Waalse federatie in Brussel als van het Waalse Gewest[note].
De institutionele en politieke architectuur van ons land is complex. Wij zijn van mening dat dit een reden te meer is voor de verschillende machtsniveaus om aandacht te schenken aan en rekening te houden met de burgers, in plaats van te zwijgen, wat als minachtend of zelfs cynisch wordt ervaren. Wij kennen maar al te goed het risico en de politieke prijs van het wantrouwen dat het stilzwijgen van de kant van de verkozenen met zich meebrengt. Welk (goed?) gebruik maken wij van de macht die wij bezitten?
De school van morgen… of van vandaag?
Men kan alleen maar dromen van een plaatselijk niveau dat deze belangrijke taak van het organiseren van zijn basisonderwijs met enthousiasme in plaats van met tegenzin op zich neemt. Op communautair niveau is er de Federatie Wallonië-Brussel, die de gemeenten niet alleen herinnert aan hun verantwoordelijkheden en verplichtingen op dit gebied, maar ook aandacht en steun biedt, met name aan kleine gemeenten die soms geconfronteerd worden met conflictsituaties of personeelsbeheer.
En tenslotte, nu er steeds meer overlegorganen van allerlei aard zijn, willen veel oudercomités meer zijn dan alleen maar een fancy-fair logistiek comité. Zij verwachten te worden geraadpleegd en geïnformeerd over de grote beleidslijnen van de school, zonder inbreuk te maken op de prerogatieven van de PO.
Het is gewoon een kwestie van de verschillende actoren in de school serieus nemen: kinderen, ouders en leerkrachten. Het gaat er ook om onze plattelandsdorpen niet in slaapsteden te veranderen. Tenslotte, en nog fundamenteler, is het zorgwekkend dat een gemeente in de 21e eeuw en in België nog steeds kan worden bestuurd zonder pluralisme, zonder burgerparticipatie en zonder zichtbare waarborgen op hogere niveaus (of zelfs binnen de partijen).
Burgergroep voor het behoud van de Chiny-school, Jacqueline Martin
