De situatie is moeilijk, hou vol, want alleen de sterksten zullen zich tegen de veranderingen verzetten. Degenen die te zwak zijn, zullen vallen. « Dit was in 2010, uit de mond van een hoge RTBF-functionaris tijdens een nieuwjaarstoespraak, geciteerd in een anonieme getuigenis van een freelancer. Profetisch. Op 14 februari 2023 nam Alain Dremière zijn auto naar de RTBF, waar hij al maanden niet meer was geweest wegens een burn-out, klom naar de 10e verdieping, de managementverdieping, en pleegde zelfmoord. Een medewerker van de RTBF, die zijn sigaret aan het roken was, was getuige van het laatste geluid van het lichaam van Alain Dremière dat de grond raakte. Hij is nu de laatste in een lange rij, ‘onderweg gevallen'[note].
In een constructie waar alle dominostenen rechtop staan en een structuur bestendigen die zelf de individuele stabiliteit van elk stuk garandeert, kan geen van de laatste vallen met het risico dat de anderen worden meegesleurd en het hele bouwwerk in gevaar komt. Dit geldt des te meer in het geval van een TV-zender, die ook radiozenders, websites en advertentieruimte heeft. Deze realiteit is des te sterker in het geval van een tv-zender, die ook radiostations, websites, reclamebureaus, enz. bezit: een volledige revisie, een heroverweging van zijn werking, zou betekenen dat de belangrijkste rol die hij in zijn huidige staat vervult, namelijk die van propaganda-orgaan, wordt weggenomen, waardoor het risico dat de massa’s in opstand komen tegen het bestaande systeem, zijn onrechtvaardigheid en zijn structureel geweld, verdwijnt.
Dit is het verhaal van de kip en het ei. Als een mainstream media anders wordt dan het is, is dat omdat de huidige maatschappij heeft geaccepteerd te veranderen. Volgens ons kan dit alleen worden bereikt door een revolutie, d.w.z. een « plotselinge en gewelddadige verandering in de politieke en sociale structuur van een staat ». Alle andere veranderingen, die altijd met veel communicatie als historisch zullen worden gepresenteerd, zullen louter cosmetische aankondigingen zijn, « veranderingen in continuïteit », zoals Pierre Bourdieu placht te zeggen, of « verandering » om niets te veranderen. De meest veeleisende werden tijdelijk gekalmeerd, bonussen en kleine geschenken werden uitgedeeld aan degenen die meer voldoening vonden in de erkenning van de meester dan in vrijheid, promoties werden gegeven aan degenen die het minst integer waren, en degenen die niet van plan waren op te geven werden ontslagen… kortom, de directie smoorde het protest, totdat de volgende persoon werd ontslagen…
De directie zal een keuze maken: ofwel voldoen aan de verwachtingen van de werknemers, en zich dus op eigen initiatief terugtrekken[note]; ofwel de « te zwakken » opofferen op het altaar van de concurrentie en de dienstbaarheid aan de politici, die « ten onder zullen gaan ». Deze politici, verenigd in de zogenaamde Gemeenschap Wallonië-Brussel, die geacht worden het management aan het hoofd van de RTBF te controleren, doen hun werk helemaal niet. In kringen van de RTBF wordt gezegd dat de echte minister van de media niet Bénédicte Linard is, maar Jean-Paul Phillipot. De algemeen beheerder van de RTBF, degene die de deur had moeten openen door Linard en zijn kabinet nadat hij zichzelf illegaal een extra salaris had aangeboden en verschillende vervalsingen had gedaan, werd niet gehinderd en vergoedde slechts een deel van het gestolen bedrag. Sommigen in de raad van bestuur van de zender hadden misschien verwacht dat de PTB, de meest linkse, schandaal zou roepen: dit was niet het geval, want de raad van bestuur besloot met één stem de klokkenluider te ontslaan die de kleine afspraken tussen vrienden aan de kaak had gesteld.
Zij die hopen op vernieuwing bij elk « drama », dat de doden de levenden zullen wekken, zonder te begrijpen dat er niets zal gebeuren zonder een radicale omverwerping van de structuren waarvan de werking intrinsiek drama-producerend is, kunnen nog steeds hopen en wachten. Wat ze overhouden, als ze de oorzaken niet aanpakken, de macht, is de vrijheid om helden te maken van dode individuen. Tenslotte zijn er degenen die het leuk vinden, iconen te bouwen. Zij zullen erin willen geloven, zoals men gelooft in een wonder, in de verschijning van de Heilige Maagd of in de integriteit van een minister, en zij zullen zich tevreden stellen met de lapmiddelen die zijn ingesteld door degenen die niet willen verdwijnen en de oorzaken zijn van de schadelijke situatie: hotlines, persberichten, beloften om de situatie te analyseren… allerlei verzachtende leugens om de hoofdoorzaak te verbergen, een schouwspel dat is ingesteld door degenen die willen dat het blijft duren. De vakbonden van hun kant zullen een malaise oproepen, maar zullen uiteindelijk hetzelfde spel spelen als de directie. Dit alles zal stagneren en een modderige, middelmatige omgeving in stand houden waarin de meest incompetente, de meest gemene, hun plaats zullen vinden.
In 2018 had een technicus zich al eens ontmand. Zijn positie was ongetwijfeld bevorderlijk voor het stilzwijgen van de media, terwijl de interne kloof tussen journalisten en technici bij de RTBF bekend is. Er waren eerder anderen. Wat valt er individueel te doen als er collectief niets meer te doen is? Om zelfmoord te plegen, om weg te rotten in het interne slijk, op valium, antidepressiva, alcohol; om te vluchten. Dit is wat de auteur van het artikel « Ik liet mijn huid niet aan RTBF, anderen deden[note] » zal doen.
VORM (MANAGEMENT) DOODT INHOUD (REDACTIE)
« Wat we intern meemaken is sinds de komst van Philippot. Na enige tijd kondigde hij wat hij noemde een ‘big bang’ aan, een complete verandering van de werkwijze. En wat komt er uit deze verandering? We zijn nu multiplatform, uitwisselbaar, de journalist die vroeger zijn tv-verhaal ging doen, krijgt nu te horen « doe je tv-verhaal, maar vergeet niet dat er ook nog het web en de radio zijn »[note]
De organisatie speelt uiteraard ook in op de inhoud van de programma’s, in een maatschappelijke context waar domheid meer oplevert dan mensen aan het denken zetten. We zullen een Drag Queen-wedstrijd op prime time organiseren in plaats van een onderwerp van algemeen belang; we zullen niet bijten in de hand die ons voedt, en we zullen niet stilstaan bij politieke corruptie en nauwgezet de retoriek van de regering herhalen zonder verder onderzoek. Wat dit laatste punt betreft, vertelden onze contacten bij de RTBF ons over de redactionele wanorde in de eerste dagen van Covid en de ondoordachte politieke maatregelen (opsluiting, algemene maskers, uitgaansverbod), waarbij de journalisten in de ether de illusie van zekerheid wekten, maar zich alleen achter de politici schaarden, zonder verder te kijken, en de bevolking twee jaar lang onafgebroken met « informatie » afknuppelden.
We doen Tittytainment[note]s Ochtends feliciteerde de chef zichzelf met de cijfers en zei dat we het beter hadden gedaan dan RTL. Soms kende hij de inhoud van het programma niet eens » (…) « . Als het op internet wordt uitgezonden, hoeveel clicks? Dat is het enige dat telt, het kwalitatieve aspect wordt niet meer meegenomen. We halen de champagne tevoorschijn als we RTL verslaan ». En deze puur financiële doelstelling van de managers zal gevolgen hebben voor de werknemer en de betekenis van wat hij of zij doet: « We komen naar ons werk, om kwaliteitsvolle dingen te doen, om terug naar het werk te kunnen gaan met de woorden « Ik heb goed werk geleverd, ik ben blij met wat ik gedaan heb ». Dat gebeurt niet meer. De meeste mensen gaan naar huis en zeggen dat ik slecht werk heb geleverd, en in feite zeg je elke dag tegen jezelf dat je hetzelfde hebt gedaan. De ontmenselijking van de inhoud zal inspelen op de structurele onmenselijkheid, waarmee zowel het RTBF-bestuur als de politici tevreden zijn, « wat hen goed uitkomt, want de RTBF zal nooit een storend interview met een politicus doen ». En overwerk smoort elke uitdaging in de kiem: « Als je het werk van drie mensen doet, heb je geen tijd om na te denken. Dus ergens komt de uitdaging die zou kunnen voortkomen uit het feit dat je wat tijd hebt om na te denken niet, je bent altijd onderweg. (…) » Tegenwoordig is de gemiddelde leeftijd op de redactie een jaar of 30 en het zijn deze jonge mensen die nu binnenkomen (…) Voor het grootste deel zijn het freelancers, dus ze zijn tijdelijk, dus ze kunnen worden ingewerkt en weggewerkt. Maar de taak van een journalist is zich uit te spreken. Ik spreek triviaal, maar tegenwoordig gaat het erom dat je je mond open doet. Als je bang bent voor je contract en je zegt tegen jezelf « Ik moet aan het eind van de maand nog eten of ik heb twee of drie kinderen te voeden »…
Deze onzekerheid is dus een reactie op « een management dat op een gegeven moment heeft besloten liberale, zelfs neoliberale recepten toe te passen, die inhouden dat mensen geen zekerheid meer hebben. Wij laten hen achter in een situatie van voortdurende instabiliteit waarbij zij zich afvragen of zij morgen wel of niet kunnen werken voor sommigen van hen ». In deze context zijn de doden « slechts » de prijs die betaald moet worden; een kleine prijs voor de politieke macht die wint en het handjevol bevoorrechten bij de RTBF die rijk worden over de rug van de belastingbetaler. De verandering in de organisatie van het personeelsbeleid maakt elke escalatie onmogelijk, waarbij zelfmoord wreed de enige mogelijkheid wordt om gehoord te worden: « Je hebt het adjunct-hoofd aan de top, en net onder hem een soort muur, een Mexicaans leger vol directeuren, met daaronder andere directeuren, operationele managers, HR-managers, themamanagers…. « een echte lasagne waar niemand meer de leiding heeft » (…) ». Bovendien is het kantoor van Philippot ontoegankelijk voor het kleine personeel, hij zit in een soort ivoren toren; de directie heeft een luxe restaurant met ober, bedoeld voor de top van de RTBF en VIP-gasten. We zitten in hetzelfde gebouw, maar niet in dezelfde familie. En hoe meer ongelijkheden er zijn, hoe meer we spreken van een « grote familie ». En om ervoor te zorgen dat de meest recalcitrante tot de orde worden geroepen, heeft Jean-Paul Phillipot zich verzekerd van « een naaste bewaker met veel interessantere contracten ».
Aan het einde van haar algemene vergadering van 15 februari 2023 heeft de Society of Journalists dringend opgeroepen tot een grondige herziening van de besluitvormingsstructuren en het personeelsbeleid bij de RTBF vandaag, en verklaarde: « Een dergelijke tragedie mag zich nooit meer voordoen. Eind 2012 schreef een anonieme freelancer « Bottle to the sea from an RTBF freelance journalist », met als conclusie: « Wat mij deed besluiten dit aan u toe te vertrouwen is mijn vrees dat onder de mensen die voor de RTBF werken en aan psychische aandoeningen lijden, sommigen van hen geen genoegen meer zullen nemen met het nemen van anxiolytica om de werkomgeving aan te kunnen. Ik ben solidair met al die mensen die lijden onder het feit dat ze hun gekozen werk niet met trots kunnen doen. In 2020, inmiddels uit de hel, herhaalt ze: « Ik ben niet uit mijn vel gestapt bij de RTBF. Anderen hebben dat wel gedaan.
In 10 jaar zijn zelfmoorden, lijden, meer verspreid. Werkgevers en politici hadden hun beloften gedaan. Hoop heeft dezelfde etymologie als het werkwoord wachten. Er zijn tijden dat men niet langer moet wachten, niet langer moet hopen. Maar om te handelen.
Alexandre Penasse
