De Russische inval in Oekraïne is voorgesteld als de reden waarom de Europese Unie zich van Rusland afkeert, vooral op energiegebied. Maar het is belangrijk te kijken naar de politieke manoeuvres in de jaren voorafgaand aan deze gebeurtenis. Hieruit blijkt dat de Amerikaanse regering en haar medewerkers onder andere op het gebied van energie al lang op deze afleiding uit zijn. Belangrijker is dat deze economische en politieke keuzes zeer ernstige gevolgen hebben, vooral voor het milieu.
Rond de aanleg van de Nord Stream 2 gaspijpleiding zijn de zaken het duidelijkst. Deze pijpleiding doorkruist de Oostzee en verbindt Rusland en Duitsland. Via dit land had het gas aan de Europese Unie (EU) moeten leveren, door de bestaande parallelle pijpleiding, Nord Stream 1, te voltooien en zo de mogelijkheden voor de invoer van Russisch gas te verdubbelen[note]. Dit project was het resultaat van samenwerking tussen Rusland, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Nederland[note].
Nord Stream 2 is echter nooit in bedrijf genomen, ondanks het feit dat de bouw in 2022 was voltooid. De certificering werd door de Duitse bondskanselier geweigerd nadat Moskou de onafhankelijkheid van de afgescheiden Oekraïense provincies dicht bij Rusland had erkend[note]. De invasie van Oekraïne hielp niet; maar in ieder geval werden Nord Stream 1 en 2 zo’n zes maanden later overduidelijk gesaboteerd[note]. (Merk op dat Joe Biden beloofde een van de pijpleidingen « af te sluiten » in geval van een Russische invasie[note]. En ook dat de sabotage inderdaad van de Amerikaanse regering afkomstig was, volgens de beroemde journalist Seymour Hersh[note], winnaar van de Pulitzerprijs en beroemd omdat hij de uitwassen van het Amerikaanse leger in Vietnam bekend heeft gemaakt[note]).
Het torpederen van het Nord Stream 2-project betekent het verlies van bijna 10 miljard euro aan investeringen, ten koste van de Europese belastingbetaler.
Het torpederen van het Nord Stream 2-project betekent het verlies van bijna 10 miljard euro aan investeringen, ten koste van de Europese belastingbetaler. Elk van de betrokken West- en Midden-Europese landen zal ongeveer een miljard euro hebben uitgegeven, en Rusland ongeveer vijf miljard. Een financiële ramp, maar ook voor de geloofwaardigheid van de EU tegenover haar economische partners (vooral Rusland natuurlijk).
EEN LANG GELEDEN BESLOTEN SABOTAGE, OF HOE JE JE « VRIENDEN » OP STANG JAAGT
Laten we eens kijken naar de tijden die aan deze gebeurtenissen voorafgaan. In juli 2020 nam het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden unaniem een amendement op de National Defense Authorization Act aan, waardoor de deur werd opengezet voor nieuwe sancties tegen bedrijven die toen aan de bouw van Nord Stream 2 werkten[note]. Dit amendement kwam van gekozen vertegenwoordigers van de twee belangrijkste partijen in het land (en dus ook van de « Democratische » partij). Een Orwelliaans detail: de gewijzigde wetgeving betekent in het Frans « Loi pour l’autorisation de défense nationale » (nationale machtigingswet voor defensie), terwijl zij de Verenigde Staten de mogelijkheid biedt hun economische belangen ten nadele van hun concurrenten op te leggen, zo nodig met militair geweld[note]. (Vanuit dit oogpunt is de sabotage niet eens echt illegaal als de vernietiging van de twee pijpleidingen inderdaad het werk is van de Amerikaanse regering – wat, zoals gezegd, meer dan waarschijnlijk is). Op basis van de gewijzigde wet bedreigen drie Amerikaanse senatoren vanaf 2020 de Duitse haven Sassnitz-Mukran, het aankomstpunt van Nord Stream 2. Deze gekozen vertegenwoordigers kondigen « uitroeiing » aan van commerciële en financiële sancties als het werk doorgaat. (Onder de doelwitten zijn veel werknemers van de betrokken bedrijven, maar ook van de overheden en hun ambtenaren in het bijzonder)[note]. Maar deze vijandelijkheden waren al eerder begonnen: in 2019 had de regering van dit land twee andere wetten aangenomen, eveneens gericht tegen Nord Stream 2, waarvan één een nog meer Orwelliaanse naam heeft: de Protecting Europe’s Energy Security Act.[note]. Deze naam benadrukt het maffia-achtige karakter van dergelijke praktijken: men presenteert zich als de beschermer van degenen van wie men geld wil afpersen (in dit geval door hen een slechter en duurder product te verkopen, zoals we zullen zien). En we verzinnen een vijand (in dit geval Rusland) die we provoceren om zich zo te gedragen.
Na deze bedreigingen heeft de Zwitserse onderneming die verantwoordelijk was voor de offshorewerkzaamheden zich teruggetrokken[note]. Het Russische staatsbedrijf Gazprom heeft deze projectspeler vervolgens vervangen, onder meer met materieel en mankracht[note]. Deze gebeurtenissen zouden bijzonder ontnuchterend moeten zijn voor iedereen die de Verenigde Staten als een bondgenoot of zelfs als een « bevriend » land beschouwt. Vooral omdat dit alles niet alleen afkomstig is van de regering van Donald Trump: de genoemde wetten zijn afkomstig van zowel Republikeinen als Democraten; het was Biden die dreigde het Nord Stream 2-project tegen te houden; en hij was het die kort na zijn aantreden de Russische autoriteiten provoceerde door Vladimir Poetin een moordenaar te noemen.[note]. Een van de doelen is natuurlijk West- en Midden-Europa te dwingen schaliegas uit de VS te kopen. Deze keuze is ecologisch even rampzalig als economisch (en dus sociaal) slecht.
ECONOMISCH ONVERDEDIGBAAR
Allereerst moet worden opgemerkt dat de daling van de gasprijzen die deze winter in Europa is waargenomen, te wijten is aan volledig cyclische oorzaken: bijzonder zacht weer, een daling van de vraag als gevolg van de economische crisis en Europese maatregelen om het gasverbruik te verminderen[note]. Deze dalingen mogen ons dus niet blind maken voor de aanzienlijke extra kostenfactoren die met name aan het Amerikaanse schaliegas verbonden zijn: na de winning moet het vloeibaar worden gemaakt en gecomprimeerd.[note]Vervolgens wordt het per pijpleiding vervoerd, meestal vanuit het middenwesten, naar de oostkust, waar het op schepen wordt geladen die het over de duizenden kilometers vervoeren die de Verenigde Staten van Europa scheiden. Freeport, Texas, bijvoorbeeld, met een belangrijke inschepingsterminal[note], ligt bijna 5.000 mijl van Saint-Nazaire, waar een drukke ontschepingsterminal is[note]. Bovendien moest een aantal terminals zoals deze speciaal voor dergelijk gebruik worden gebouwd. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de Wilhelmshaven-faciliteit, waarvan de bouw Duitsland 56 miljoen euro heeft gekost[note].
En natuurlijk gaan deze vergoedingen naar de importeurs, niet naar degenen in de VS die de invoer hebben afgedwongen[note].
Schaliegaswinning heeft geleid tot een toename van giftig afvalwater met 1440%. Miljoenen hectares worden omgevormd tot geïndustrialiseerde gebieden. De gevolgen variëren van kanker tot vroeggeboorte, zenuw- en luchtwegaandoeningen.
NACHTMERRIE, ECOLOGISCH
Schaliegas is vooral een ramp tijdens de winning. Reporterre, een mediakanaal dat wordt geleid door het voormalige hoofd van de milieupagina’s van Le Monde, somt de gevolgen op:[note]: miljoenen hectaren worden omgevormd tot geïndustrialiseerde gebieden. Meer dan de helft van het grasland op openbare grond is al verdwenen. De exploitatiemethode – hydraulic fracturing – vervuilt de watermassa’s die nodig zijn voor de winning, terwijl het grondwater wordt verontreinigd. Dit resulteerde in een toename van 1440% van het giftige afvalwater. Deze vervuiling wordt zelfs erkend door het Amerikaanse Environmental Protection Agency, dat schrijft: « Talrijke besmettingsroutes zijn nu bewezen, en gevallen in het hele land tonen aan dat deze gevolgen […] onvermijdelijk zijn[note] « . Volgens een door twee gezondheidsorganisaties gepubliceerde studie is het aantal aardbevingen van magnitude 3 in een van de betrokken staten toegenomen van 2 tot 900 per jaar[note]. De gevolgen voor de gezondheid variëren van kanker tot vroeggeboorte, zenuw- en ademhalingsziekten, enz. De verwerking en het vervoer van dit schaliegas gaan uiteraard gepaard met een aanzienlijk verbruik en een aanzienlijke productie van CO2.[note] Liquefactie vereist koeling tot 161°C, wat uiteraard zeer energie-intensief is, vooral omdat er ook gekoeld moet worden tijdens het vervoer per schip, wat op zich al zeer brandstofintensief is. Zo stoot het gebruik van dit gas volgens het gespecialiseerde onderzoeksbureau Carbone 4[note] 2,5 keer meer CO2-equivalenten uit dan gas dat via pijpleidingen wordt getransporteerd. Bovendien gaat de aanleg van infrastructuur voor de ontvangst van transportschepen ook gepaard met ecologische en erfgoedvernietiging[note].
Zonder voldoende opslagcapaciteit is Rusland gedwongen om massa’s van zijn eigen gas af te fakkelen met een snelheid van 4,34 miljoen kubieke meter per dag.
Een van de ernstigste punten: omdat het niet langer aan Europa kan leveren en door een gebrek aan opslagcapaciteit is Rusland gedwongen om massa’s van zijn eigen gas af te fakkelen, met een snelheid van 4,34 miljoen m3 per dag, zoals blijkt uit een onderzoek van de BBC.[note]. Volgens het bedrijf komt bij deze verbranding ongeveer 9.000 ton CO2-equivalent per dag vrij, terwijl het roet zal neerslaan op de noordelijke sneeuw en het ijs, waardoor deze sneller zullen smelten. Hoe kunnen onze gekozen functionarissen doorgaan in een richting die zo’n verspilling en tragedie met zich meebrengt?
Om dit zwarte beeld compleet te maken: de nucleaire lobby profiteert natuurlijk van de meevaller die de uitsluiting van Russisch gas voor haar betekent; nieuwe uitbreidingen van oude installaties[note], projecten voor de bouw van nieuwe reactoren…[note] Dit alles in een klimaat van weerzinwekkende ontkenning. Laat ons in dit verband enkele essentiële gegevens in herinnering brengen: volgens een analyse van meer dan 50 studies en in opdracht van Europese parlementaire groepen en een reeks medische stichtingen bedraagt het aantal dodelijke kankergevallen ten gevolge van Tsjernobyl meer dan 500.000 (informatie doorgegeven door The Guardian)[note]. En er zijn veel hogere schattingen (Kofi Annan, destijds secretaris-generaal van de VN, sprak van 9 miljoen volwassenen en 2 miljoen kinderen die lijden onder de gevolgen van dit ongeluk[note]) Ter vergelijking, veel nucleaire voorstanders durven te spreken van slechts een paar duizend doden…[note] Bovendien kan men niet voorbijgaan aan de schade die door andere energiebronnen wordt veroorzaakt: toegenomen vernietiging van vleermuizen[note]Vogels[note]van het platteland in het algemeen[note] door de ongebreidelde vermenigvuldiging van windturbines, het monopoliseren van landbouwgrond voor zonne-energie…[note]enz. Zie voor dit laatste punt de recente film Alcarràs, over de vernietiging van boomgaarden door fotovoltaïsche installaties op de grond. Afzien van aardgas uit het Oosten betekent natuurlijk ook een intensivering van deze misdaden tegen de natuur en de mensheid. En dit alles herinnert ons aan de dringende noodzaak om uit de waanzin van de productie te stappen, die door niets kan worden voorkomen: noch windenergie, noch zonne-energie, noch, op termijn, gas, hetzij Russisch of ander.
MOREEL ONBEKWAAM
Laten we het hebben over het morele voorwendsel. Als de VS (en andere leveranciers van schaliegas, zoals Qatar) werkelijk de morele kwaliteit belichamen die een groot deel van hun heersende klasse beweert, zou de voorkeur voor hen als leveranciers tot op zekere hoogte kunnen worden verdedigd; ten minste tijdelijk, bijvoorbeeld, terwijl enige druk zou kunnen worden uitgeoefend op meer problematische concurrerende leveranciers. En de Russische autoriteiten zijn zeker problematisch, zoals blijkt uit journalisten en andere onderzoekers die ondanks hun vooroordelen vaak van hoge kwaliteit blijken te zijn, zoals Anna Politkovskaja, Andrei Soldatov, Masha Gessen en Alexander Litvinenko[note]. (Natuurlijk hebben onze regeringen geen algemene lessen te leren, maar er zijn situaties waarin zelfs dergelijke machten enige constructieve invloed zouden kunnen hebben). Maar niet alleen heeft de Amerikaanse regering geen morele superioriteit, maar gedurende vele decennia is haar internationale beleid zeer verwoestend geweest. Rainer Mausfeld, emeritus hoogleraar aan de universiteit van Kiel[note], schat dat 20 miljoen mensen zijn gestorven als gevolg van het Amerikaanse imperialisme[note]. Men moet altijd voorzichtig zijn met getallen, maar het lijkt waarschijnlijk als men de miljoenen slachtoffers van de Vietnamoorlog in aanmerking neemt…[note]de oorlogen en het embargo tegen Irak[note]de zogenaamde oorlog tegen terreur als geheel[note]de Angolese burgeroorlog (waar de VS, naast het apartheidsregime van Zuid-Afrika, de bijzonder moorddadige UNITA-beweging steunde)[note]de oorlog in Jemen (« de ergste humanitaire crisis ter wereld » volgens UNICEF)[note] en waar de Verenigde Staten een van de grootste boosdoeners is…[note] ), de massale onderdrukking van door de VS gesteunde fascistische regimes in Latijns-Amerika, enz. Er is dus absoluut geen morele reden om de Verenigde Staten als economische partner te bevoordelen.
ANDERE DOELEN
Ook mag niet worden vergeten dat de wens om schaliegas te verkopen duidelijk slechts één van de oorzaken is van het hier besproken beleid. Tenminste een deel van de Amerikaanse heersende klasse wil de wereldwijde suprematie van de VS handhaven [note]. En daartoe lijkt het afsnijden van Rusland van de rest van Europa een zeer belangrijke doelstelling. Dit zei George Friedman, destijds directeur van het Stratfor intelligence institute (een instituut dat in de Verenigde Staten zo invloedrijk is dat het de bijnaam « de clandestiene CIA » heeft gekregen[note]). Friedman verklaarde in een lezing in 2015: « De grootste zorg van de Verenigde Staten, waarvoor we een eeuw lang oorlogen hebben gevoerd […] is de relatie tussen Duitsland en Rusland. Want verenigd zijn zij de enige macht die ons kan bedreigen […] Het beleid dat ik zou aanbevelen is dat van Ronald Reagan tegenover Iran en Irak. Het heeft beide partijen gefinancierd om elkaar te bestrijden […] Voor de VS is de grootste angst […] [l’alliance entre d’une part] Duitse technologie en Duits kapitaal [et d’autre part] Russische natuurlijke hulpbronnen, Russische arbeid[note] « .
Het is moeilijk om bij dit alles niet in wanhoop en woede te vervallen. Misschien is het bemoedigend dat, hoe corrupt en gewetenloos zoveel Europese politici ook mogen zijn, sommigen van hen de Amerikaanse chantage en vijandigheid tegenover Nord Stream 2 hebben weerstaan. We kunnen hopen dat de luciditeit die daar werd getoond nog kan worden gewekt. In ieder geval moeten we waarschijnlijk elke gelegenheid aangrijpen om onze politici onder druk te zetten; in de hoop dat hun aanstellerij, hun aanhang en hun onverantwoordelijkheid nog enige grenzen hebben…
Daniel Zink
