DEEL 2/3

Nadat wij in het eerste deel van dit artikel de relatie tussen Rusland en de NAVO hebben onderzocht, zullen wij nu het conflict in Oekraïne als zodanig beschouwen. Zoals in het eerste deel is gezegd, zijn alle volgende gegevens gebaseerd op de meest traditionele media, waar veel van de belangrijke informatie wel aanwezig is, maar veel te zelden, zodat zij veel te weinig zichtbaar is.

Historische achtergronden en Édiepe staat

Laten we eerst teruggaan naar 2014 en de omverwerping van de regering van Viktor Janoekovitsj (die na verkiezingen aan de macht was gekomen), en de vervanging ervan door een regering die uitsluitend toenadering tot het Westen nastreefde. Er zij aan herinnerd dat Janoekovitsj had geprobeerd zowel met Rusland als met het Westen samen te werken (en dus niet als « pro-Russisch » kon worden bestempeld). Bovendien waren zijn betrekkingen met Rusland niet gemakkelijk)[note]. In 2013 was het land van plan een associatieverdrag met de Europese Unie te ondertekenen en toe te treden tot een door Rusland voorgestelde douane-unie. De EU had echter (en dit wordt nauwelijks vermeld) geweigerd het verdrag te ondertekenen indien Oekraïne tegelijkertijd zou toetreden tot de douane-unie in kwestie. Janoekovitsj werd dus gedwongen te kiezen. Hij koos uiteindelijk voor de overeenkomst met Rusland[note]. Deze keuze lokte begin 2014 een volksprotest uit dat uitmondde in een confrontatie, die leidde tot de eerder genoemde staatsgreep.

Maar verdere historische details zijn nodig. In 2013 zei een Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken dat haar land sinds 1991 5 miljard dollar in Oekraïne had geïnvesteerd[note]. Officieel was het hoofddoel de democratie te bevorderen. Er zij echter op gewezen dat dit geld werd verdeeld en gebruikt door organisaties als de National Endowment for Democracy (NED)[note] en de Open Society Foundation (OSF) van miljardair George Soros[note]. De eerste directeur van de NED heeft echter duidelijk verklaard dat het de rol van deze stichting is om de clandestiene acties van de CIA in het buitenland over te nemen[note]. En wat de OSF betreft, pochte Soros zelf op CNN dat deze organisatie in 2014 heeft bijgedragen aan de gebeurtenissen die hebben geleid tot de zojuist beschreven regeringswisseling[note]. Laten we dit uittreksel lezen uit een artikel in Le Soir, over een eerste poging tot destabilisatie: « Oekraïne – Internationale activisten hebben bijgedragen aan de ‘oranje revolutie’ ( …) [Ils sont] hoe vaardiger en effectiever ze zijn, hoe beter ze worden begeleid. Zij ontvingen in Oekraïne financiële steun van een in Washington gevestigde organisatie die nauwe banden heeft met de regering van de VS. (…) Buitenlandse hulp ( …) strekt zich ook uit tot opleiding.[note] « 

De regimewisseling in kwestie was dus duidelijk bedoeld en gepland. Wat betreft het feit dat de protesten uitliepen op een confrontatie, moet de aandacht worden gevestigd op de dood van tientallen demonstranten en politieagenten door sluipschutters op het Maidan-plein (de gebeurtenissen die de aanleiding vormden voor de botsingen). De kans is inderdaad het grootst dat deze moorden worden toegeschreven aan de aanhangers van de nieuwe macht of hun bondgenoten, zoals blijkt uit een studie van een politicoloog aan de Universiteit van Ottawa. Het onderzoek is gebaseerd op analyses door Oekraïense artsen van de slachtoffers, de kogels en hun inslagen, en video-opnamen, aan de hand waarvan kon worden vastgesteld dat de schoten afkomstig waren uit een gebouw dat op dat moment in handen was van tegenstanders van de regering[note]. Er zij ook op gewezen dat deze analyses zeer ernstig werden genomen in een gesprek tussen Catherine Ashton[note] en de Estse minister van Buitenlandse Zaken[note].

De Amerikaanse inmenging blijkt ook duidelijk uit een ander opgenomen gesprek, waarin de eerder genoemde Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken duidelijk maakt wie door de VS is uitgekozen om aan het hoofd te staan van de nieuwe Oekraïense regering[note].

Er zij aan herinnerd dat het deze gebeurtenissen en de daaropvolgende regimewisseling waren die de oorlog in Oost-Oekraïne hebben ontketend. De meerderheid van de inwoners van deze regio (hoofdzakelijk Russischtaligen) verwierp namelijk de staatsgreep, evenals een beleid van de nieuwe regering om de Oekraïense taal op te leggen[note]. Vervolgens verklaarden zij zich onafhankelijk, waarop de nieuwe regering de oorlog tegen hen begon, terwijl Rusland de autonomisten steunde. Deze oorlog kostte minstens 13.000 mensen het leven[note].

Ook moet worden opgemerkt dat een historische erfenis de verdeeldheid en het geweld van deze oorlog in de hand werkt: een deel van Oekraïne had gevochten tegen de Russisch-Sovjetoverheersing van het stalinistische regime, een ander deel tegen nazi-Duitsland. Het land heeft zwaar geleden onder het misbruik van deze twee machten. En helaas, zij die zich verzetten tegen de Stalinisten sloten zich aan bij de Nazi’s, terwijl zij die tegen de Nazi’s vochten aan de kant van de Russisch-Sovjets stonden. Deze geschiedenis verklaart mede de huidige aanwezigheid in Oekraïne van neonazistische en anti-Russische bewegingen[note], en natuurlijk ook de bijzondere angst en vijandigheid in het oosten van het land jegens dergelijke bewegingen.

« Alleen door de mensheid in haar totaliteit te beschouwen, wordt men mens ( …). Zonder dit blijven individuen kinderen, volkeren en gemeenschappen barbaren.

Ján Kollár

Weinig zichtbaar lijden en onrecht

Laten we de 8-jarige oorlog in Oost-Oekraïne eens nader bekijken. De genoemde geschiedenis kan verzachtende omstandigheden inhouden voor de aansluiting van Oekraïners bij het nazisme. Het ging echter veel verder dan verzachtende omstandigheden: de genoemde neonazistische en anti-Russische bewegingen werden geïntegreerd in het leger en de nieuwe Oekraïense regering[note]. Men moet dus niet verbaasd zijn over berichten over ernstige misbruiken tegen degenen die deze macht betwisten. Il Manifesto spreekt van een reeks bloedbaden of aanvallen op deze mensen in Oost-Oekraïne: « Dorpen in brand gestoken, activisten levend verbrand in het vakbondshuis van Odessa, ongewapende burgers afgeslacht in Mariupol, gebombardeerd met witte fosfor in Donetsk en Lugansk.[note] »Deze beschrijvingen overlappen met het werk van journaliste Anne-Laure Bonnelle, die verschillende periodes in de Donbass doorbracht na de machtswisseling in 2014[note]^. Het is zeer betreurenswaardig dat de documentaire die zij heeft gemaakt over deze regio[note], die het dominante discours zeer goed aanvult, niet wordt uitgezonden op de publieke zenders. Zijn meest recente eerdere werk, over een minder gevoelig onderwerp, werd echter goed ontvangen door de mainstream media[note].

Natuurlijk, aangezien conflicten haat opwekken, is er meestal sprake van misbruik door de verschillende hoofdrolspelers. Maar de ongelijkheid in de behandeling van deze kwesties door de media is schandalig.

In 2019 werd een nieuwe Oekraïense regering verkozen, maar die toont dezelfde vijandigheid tegenover Rusland als haar voorganger, alsook tegenover Russischtalige Oekraïners die meer autonomie en respect voor hun taal eisen. De nieuwe president heeft zich met name uitgesproken voor de aanneming van een wet in 2021 om de Oekraïense taal op te leggen[note]. Erger nog: hij heeft neonazi’s niet uitgesloten van de Oekraïense strijdkrachten.

Deze en de vorige regering dragen ook een grote verantwoordelijkheid voor de niet-naleving van de vredesakkoorden van Minsk. Deze omvatten het geven van meer autonomie aan de oostelijke provincies van het land, alsmede het houden van lokale verkiezingen[note]. Ondanks het feit dat zij de overeenkomsten in kwestie had ondertekend, maakte de Oekraïense regering duidelijk dat zij hoe dan ook niet van plan was in te gaan op deze eisen voor meer autonomie[note].

Bouwen aan een ÉStaat voor allen

Het inwilligen van dergelijke eisen is echter een basisvereiste als wij spanningen en conflicten met belangrijke communautaire en historische dimensies willen overwinnen. Deze dimensies staan in wisselwerking met geopolitieke kwesties en worden vaak geïnstrumentaliseerd door hegemoniale machten. Dit geldt met name voor de regio’s van Oost-Europa, waar zoveel gemeenschappen samenleven, gemeenschappen waarvan de vestigingsgebieden gewoonlijk niet samenvallen met de grenzen, maar echte mozaïeken vormen. In deze regio’s is het dus nog belangrijker dan elders om het staatsdomein te bevrijden van de etnische dimensie.

In dit verband is het de moeite waard om een denker en dichter als Ján Kollár te herlezen, die uit deze streken afkomstig is en onder meer deze prachtige en beroemde regels heeft geschreven:  » Het individu binnen zijn vier muren, de gemeenschap binnen haar grenzen kan niet ontwaken; alleen door de mensheid in haar totaliteit te beschouwen, wordt men mens of een volk in de mooiste zin van deze woorden; zonder dit blijven individuen kinderen, volkeren en gemeenschappen barbaren. Gemeenschappen en volkeren die zich afsluiten voor de invloeden van anderen en voor het contact met hen, zijn als woningen waar geen frisse lucht binnenkomt.[note] « 

Daniel Zink voormalig coördinator van de non-profitorganisatie Carrefour des Cultures

Met de medewerking van Alain Adriaens